Intervention by Ambassador Kyaw Moe Tun, at the Third Committee of the Eighty-first Session of the UN General Assembly: Interactive Dialogue on the Rights of Persons with Disabilities
Intervention by Ambassador Kyaw Moe Tun, Permanent Representative of the Republic of the Union of Myanmar to the United Nations, at the Third Committee of the Eighty-first Session of the UN General Assembly: Interactive Dialogue on the Rights of Persons with Disabilities, held on New York, 23 October 2026
[Below Myanmar Text]
သတင်းအဖြစ်ထုတ်ပြန်ချက်
ကုလသမဂ္ဂ လူမှုရေး၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီတွင် မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေးများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးပြောကြားမှုအစီအစဉ်၌ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းက မသန်စွမ်းသူများသည် စစ်အုပ်စုမှ ကျူးလွန်လျက်ရှိသော အလွန်အမင်း ဆိုးရွားသည့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ၊ မနားမနေ ကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက်မှုများ၊ စနစ်တကျ ကျူးလွန်သည့်ရက်စက်မှုများကြောင့် ယခင်ကထက်ပို၍ အချိုးမညီမျှစွာ ဒုက္ခကျရောက်နေကြရ၊
မသန်စွမ်းသူများအနေဖြင့် မတရားစစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ပျက်စီး ယိုယွင်းပြိုလဲလာနေသော စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ရိုက်ခတ်မှုဒဏ်ကိုလည်း ကျခံနေရ၊
၎င်းတို့အနေဖြင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ပျောက်ဆုံးကာ
ကုန်စျေးနှုန်း အဆမတန် မြင့်မားလာခြင်းကြောင့်ပါ ရုန်းကန်နေထိုင်နေရ၊
စစ်အုပ်စုအနေဖြင့် မသန်စွမ်းသူများအပါအဝင် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး ရင်ဆိုင်နေရသည့် ဒုက္ခအကျပ်အတည်းများကို ငဲ့ကွက်ခြင်း အလျဉ်းမရှိဘဲ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တားဆီးပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အရေးကြီးသည့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် အထောက်အကူပြုကိရိယာများ ရရှိခွင့်တို့ကို
ဖြတ်တောက်ခြင်းတို့ဖြင့် မသန်စွမ်းသူများ၌ အပြည့်အဝ ခံစားခွင့်ရှိသော
အခြေခံအခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်လျက်ရှိ၊
စစ်အုပ်စု၏ ဖမ်းဆီးမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုကြီးမားသည့်
ထိပါးနှောင့်ယှက်မှုတို့ကို အမြဲတစေ ရင်ဆိုင်နေရသည့်ကြားကပင်
မသန်စွမ်းသူများ ဦးဆောင်သည့် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့်
စစ်အုပ်စု၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ခြယ်တားဆီးမှုများကို ရဲစွမ်းသတ္တိ အပြည့်အဝဖြင့် ခုခံတော်လှန်လျက်ရှိ
နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိစစ်အာဏာရှင်စနစ်နှင့် စစ်အုပ်စု၏ လက်အောက်၌ လူ့အခွင့်အရေးကို အာမခံချက်ပေးနိုင်မည်မဟုတ်သော အချက်ကို လက်ခံရမည်ဖြစ်၊
မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာရှင်စနစ် အပြီးတိုင်အဆုံးသတ်ရေး၊ ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်မှုများ ကျူးလွန်နေသည့် တရားခံများကို တာဝန်ခံစေရေးနှင့် ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့် ချုပ်ငြိမ်းရေးတို့အတွက် ပြတ်သားစွာ လုပ်ဆောင်ပေးရန် တိုက်တွန်းလိုပါကြောင်း ဖြင့်ပြောကြားခဲ့
(နယူးယောက်မြို့၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၂၃ ရက်)
၁။ ကုလသမဂ္ဂလူမှုရေး၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရေးရာကော်မတီ (တတိယကော်မတီ) တွင် မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေးများ (Rights of Persons with Disabilities) ခေါင်းစဉ်ဖြင့် Chair of the Committee on the Rights of Persons with Disabilities Ms. Miyeon KIM နှင့် Special Rapporteur on the rights of persons with disabilities Ms. Heba HAGRASS တို့နှင့် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးသည့်အစီအစဉ်ကို ၂၃-၁၀-၂၀၂၆ ရက်(သောကြာနေ့)၊ နံနက်တွင် ကျင်းပခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ (၅၀) ကျော် ပါဝင် ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါသည်။
၂။ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်း ပြောကြားခဲ့သည့် ဆွေးနွေးချက်တွင် အောက်ပါအချက်များ အဓိက ပါဝင်ပါသည်-
(က) သဘာဝဘေး၊ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အခြေအနေများ ကဲ့သို့သော အန္တရာယ်များဖြစ်ပေါ်သည့်အခါတွင် မသန်စွမ်းသူများက အချိုးမညီမျှစွာ ရိုက်ခတ်မှုခံရကြောင်း၊
(ခ) မသန်စွမ်းသူများအခွင့်အရေးကွန်ဗင်းရှင်းအောက်တွင် နိုင်ငံများအား မသန်စွမ်းသူများကို ဥပဒေကြောင်းအရ အကာအကွယ်ပေးရန် အဓိကတာဝန်ပေးအပ်ထားသော်လည်း စိန်ခေါ်မှုများ ဆက်လက် တည်ရှိနေကြောင်း၊ အဓိကစိန်ခေါ်မှုများအား အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူ၏ အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားကြောင်း၊
(ဂ) မြန်မာနိုင်ငံတွင် မသန်စွမ်းသူများအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတားအဆီးများအပေါ် အခြေခံ၍ လူမှုဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများနှင့် ဖိနှိပ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရင်ဆိုင်လာခဲ့ရကြောင်း၊
(ဃ) ရွေးကောက်ခံ အရပ်သားအစိုးရအနေဖြင့် မသန်စွမ်းသူများအား အကာအကွယ်ပေးသည့် ဥပဒေအား အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခြင်းနှင့် အခြားလိုအပ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစီအမံများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းတွင် တိုးတက်မှုများ စတင် အရာထင်လာခဲ့ကြောင်း၊
(င) သို့သော် အဆိုပါတိုးတက်မှုများသည် တရားမဝင်စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ရေရှည်မတည်တံ့နိုင်ခဲ့ကြောင်း၊
(စ) မြန်မာနိုင်ငံရှိ မသန်စွမ်းသူများအနေဖြင့် တရားမဝင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကာလအတွင်း၌ ပို၍ ပြင်းထန်သော စိန်ခေါ်မှု အကျပ်အတည်းများနှင့် ရင်ဆိုင်လျက်ရှိကြောင်း၊
(ဆ) အထူးသဖြင့် မသန်စွမ်းသူများသည် စစ်အုပ်စုမှ ကျူးလွန်လျက်ရှိသော အလွန်အမင်း ဆိုးရွားသည့်ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ၊ မနားမနေကျူးလွန်သည့်အကြမ်းဖက်မှုများ၊ စနစ်တကျ ကျူးလွန်သည့်ရက်စက်မှုများကြောင့် ယခင်ကထက်ပို၍ အချိုးမညီမျှစွာ ဒုက္ခကျရောက်နေကြရကြောင်း၊
(ဇ) စစ်အုပ်စုမှကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည့် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်စဉ်များတွင် အလွယ်တကူ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်၍ မရနိုင်သော မသန်စွမ်းသူများအနေဖြင့် စနစ်တကျ ပိတ်မိ နေကာ သတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များတွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ခံရခြင်းတို့ကို ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း၊
(ဈ) ထို့ပြင် စစ်အုပ်စု၏စစ်မက်များကြောင့် လူအလုံးအရင်းဖြင့် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ အရေးကြီးသည့် ထောက်ပံ့မှုကွန်ရက်များအပေါ် ရိုက်ခတ်မှုရှိကာ မသန်စွမ်းသူများအနေဖြင့် အန္တရာယ်များ၍ အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများ လက်လှမ်းမမှီသော ပတ်ဝန်းကျင်များ၌ ရုန်းကန် ရှင်သန်နေရကြောင်း၊
(ည) တစ်ပြိုင်တည်းမှာပင် မသန်စွမ်းသူများအနေဖြင့် မတရား စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ပျက်စီး ယိုယွင်းပြိုလဲလာနေသော စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ရိုက်ခတ်မှုဒဏ်ကိုလည်း ကျခံနေရကြောင်း၊ ၎င်းတို့ အနေဖြင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ပျောက်ဆုံးကာ ကုန်စျေးနှုန်း အဆမတန် မြင့်မားလာ ခြင်းကြောင့်ပါ ရုန်းကန်နေထိုင်နေရကြောင်း၊
(ဋ) ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောငလျင်ဘေးဒဏ်ကြောင့်လည်း မသန်စွမ်းသူများ၏ ရင်ဆိုင် နေရသည့် ထိရှလွယ်သော အခြေအနေက ပိုမို မြင်သာလာခဲ့ကြောင်း၊
(ဌ) သို့ရာတွင် စစ်အုပ်စုအနေဖြင့် မသန်စွမ်းသူများ အပါအဝင် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး ရင်ဆိုင်နေရ သည့် ဒုက္ခအကျပ်အတည်းများကို ငဲ့ကွက်ခြင်း အလျဉ်းမရှိဘဲ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ဆိုင်ရာအကူအညီများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တားဆီးပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အရေးကြီးသည့် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် အထောက်အကူပြုကိရိယာများ ရရှိခွင့်တို့ကို ဖြတ်တောက်ခြင်းတို့ဖြင့် မသန်စွမ်းသူများ၌ အပြည့်အဝခံစားခွင့်ရှိသော အခြေခံအခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်လျက်ရှိကြောင်း၊
(ဍ) သို့နှင့်တိုင် စစ်အုပ်စု၏ ဖမ်းဆီးမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှု ကြီးမားသည့်ထိပါးနှောင့်ယှက်မှုတို့ကို အမြဲတစေ ရင်ဆိုင်နေရသည့်ကြားကပင် မသန်စွမ်းသူများ ဦးဆောင်သည့် အရပ်ဘက် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် စစ်အုပ်စု၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ခြယ်တားဆီးမှုများကို ရဲစွမ်းသတ္တိ အပြည့်အဝဖြင့် ခုခံတော်လှန်လျက်ရှိကြောင်း၊
(ဎ) ၎င်းတို့အနေဖြင့် ကိုယ်ပိုင်လုံခြုံရေးကိုပင် စွန့်စားလျက် စားနပ်ရိက္ခာများ၊ ဆေးဝါးများနှင့် ငွေသားများကို ဖြန့်ဝေပေးလျက်ရှိပြီး မသန်စွမ်းသူများအတွက် အမှန်တကယ်လိုအပ်သော အထောက်အပံ့ကိရိယာများကို ပို့ဆောင်ပေးလျက်ရှိကြောင်း၊ ထို့နည်းတူ မသန်စွမ်းသူများအတွက် ပညာရေးဝန်ဆောင်မှုများ ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေးများ ရရှိရေးအတွက်လည်း စွမ်းဆောင်ပေးလျက်ရှိကြောင်း၊
(ဏ) ထို့ကြောင့်နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိစစ်အာဏာရှင်စနစ်နှင့် စစ်အုပ်စု၏ လက်အောက်၌ လူ့အခွင့်အရေးကို အာမခံချက်ပေးနိုင်မည်မဟုတ်သောအချက်ကို လက်ခံရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊
(တ) သို့ဖြစ်ပါ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာရှင်စနစ် အပြီးတိုင် အဆုံးသတ်ရေး၊ ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်မှုများ ကျူးလွန်နေသည့် တရားခံများကို တာဝန်ခံစေရေးနှင့် ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့် ချုပ်ငြိမ်းရေးတို့အတွက် ပြတ်သားစွာ လုပ်ဆောင်ပေးရန် တိုက်တွန်းလိုပါကြောင်း၊
(ထ) မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေး၊ ၎င်းတို့အားအကာအကွယ်ပေးရေးနှင့် ပါဝင်ရေးတို့ကို ဖော်ဆောင်ပေးရန် ကတိကဝတ်ပြုသည့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေးအတွက် မြန်မာပြည်သူများ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို ဝိုင်းဝန်းကူညီပံ့ပိုးပေးကြပါရန်လည်း တောင်းဆိုလိုပါကြောင်း။
၃။ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် ပြောကြားခဲ့သည့်ဆွေးနွေးချက်အပြည့်အစုံ (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) အား ပူးတွဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်
ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရုံး၊ နယူးယောက်မြို့
Please check against delivery
Intervention by Ambassador Kyaw Moe Tun, Permanent Representative of the Republic of the Union of Myanmar to the United Nations, at the Third Committee of the Eighty-first Session of the UN General Assembly: Interactive Dialogue on the Rights of Persons with Disabilities
(New York, 23 October 2026)
Mr. Chair,
I thank the Chair of the Committee and the Special Rapporteur for their report and presentation today.
In situations of risk, such as during a disaster, armed conflicts and humanitarian emergencies, persons with disabilities get disproportionately affected.
CRPD provides primary legal obligations on states to protect the rights of persons with disabilities. But challenges remain, including those as highlighted in the Special Rapporteur’s report.
In the case of Myanmar, people with disabilities have faced societal discrimination and oppression for centuries based on cultural, political and physical barriers. Therefore, the elected civilian government openly engaged advocates to advance the implementation of the law and other reforms to protect the rights of persons with disabilities. Progress became visible during its tenure.
However, these developments were short-lived and halted after the military staged an illegal coup.
For persons with disabilities in Myanmar, making a living has now become extremely challenging. The hardship they face worsened dramatically in the illegal post-coup period.
They are enduring horrific atrocities directly engineered by the military junta, whose relentless violence and systemic cruelty have disproportionately devastated this vulnerable population.
Unable to flee ruthless military offensives, persons with disabilities have been systematically trapped, getting killed or burned alive in their own homes.
The junta’s campaign of terror has also forced mass displacement, severing vital support networks and abandoning individuals to survive in hostile, inaccessible environments.
Furthermore, persons with disabilities have been disproportionately impacted by Myanmar’s post-coup economic collapse, losing employment opportunities and struggling to survive amidst skyrocketing commodity prices.
Most unfortunately, the earthquake that struck central Myanmar in March 2025 highlighted the vulnerability of persons with disabilities.
By completely neglecting the sufferings of these people, the junta intentionally obstructs humanitarian aid, dismantles crucial rehabilitation services, and cuts off access to assistive devices and actively stripped persons with disabilities of their fundamental survival mechanisms.
Nevertheless, operating under the constant, terrifying threat of junta-led harassment, arrest, and violence, a remarkable network of civil society organizations, driven largely by persons with disabilities, courageously defies the military's oppressive barriers.
Risking their own safety, they serve as a critical lifeline to distribute life-saving food, medicine, and cash, deliver crucial assistive devices, and provide the education and advocacy necessary to empower and defend a community under siege.
The international community must therefore recognize that guaranteeing human rights for all is impossible under the current military junta and its dictatorship.
I urge you to take decisive action to help end the military dictatorship and hold perpetrators of atrocity crimes accountable to end the culture of impunity. Any support supplied to the heinous junta must stop.
Please support the people of Myanmar in their effort in establishing a federal democratic union in Myanmar that is fundamentally committed to ensuring the rights, protection, and inclusivity of persons with disabilities.
I thank you.
*****
